لینک مطلب در سایت رادیو ایران 

اهل رسانه بر این باوراند که مصالح و ابزار رسانه های صوتی مانند رادیو؛  کلام، موسیقی و افکت است. در بررسی قرآن کریم هم می توان ادعا کرد که این سه عنصر در آن لحاظ شده است. هر چند درباره کلام و موسیقی قرآن زیاد گفته و نوشته شده اما بهره گیری از جلوه های صوتی در این کتاب نکته ای است که کمتر مورد بررسی قرار گرفته است.

واج آرایی در قرآن کریم

وَذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَیْهِ فَنَادَى فِی الظُّلُمَاتِ أَن لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَکَ إِنِّی کُنتُ مِنَ الظَّالِمِینَ

و (به یاد آر) ذا النون (صاحب نهنگ، یونس پیامبر) را هنگامى که خشمناک (از میان قوم خود بیرون) رفت، پس گمان کرد که ما هرگز بر او تنگ نخواهیم گرفت، پس (کارش به جایى رسید که) در میان تاریکى‏ها (ى سه‏گانه شب و قعر دریا و شکم نهنگ) ندا درداد که (اى خدا) جز تو معبودى نیست، تو (از هر عیب و نقصى) منزه و پاکى، حقّا که من از ستمکاران بودم.

آیه فوق اشاره دارد به ماجرای یونس پیامبر که به علت آزار و اذیت مردم شهرش ایشان را ترک کرده بود و به همین دلیل دچار تنبیهی الهی شد. خداوند برای بازگرداندن یونس (ع) وی را چهل روز در شکم یک نهنگ عظیم الجثه حبس می کند و فرمان می دهد که او را حفظ کند. یونس (ع) پس از انابه به درگاه خداوند از شکم نهنگ آزاد می شود و به سوی قوم پشیمان خود می رود.

آن چه که در این آیه مورد توجه ما است استفاده مکرر از حروف  قریب المخرج ( ظ ، ذ ) است. استاد بهاء الدین خرمشاهی در مقاله ای به این آیه اشاره می کند و تذکر می دهد که تکرار این دو حرف اتفاقی نبوده و بیانگر اصواتی است که یونس پیامبر در قعر دریا در دل نهنگ می شنیده است.از نگاه ایشان این «واج آرایی» و استفاده مکرر این صداها فضای صوتی ای را بازسازی می کند و شنونده را در تجربه حضور در شکم نهنگ سهیم می کند.

تحقیقات جانورشناسان نیز موید این نظریه است چنان که عنوان می کنند که برخی ماهیان بزرگ مانند نهنگ ها و دلفین ها با اصواتی زوزه مانند با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند.

در واقع «واج آرایی» موضوعی شناخته شده در ادبیات است که در تعریف آن می گویند؛ واج آرایی تکرار یک یا چند واج در شعر یا در نثر است، و به گونه‌ای است که نوعی موسیقی درونی را ایجاد می کند و بر تأثیر کلام می افزاید.

وقتی واج‌آرایی بیانگر و یا یادآور صدای خاصی در طبیعت باشد، به آن «نغمه حروف» گفته می‌شود. از نمونه های شعر فارسی که در آن «نغمه حروف» مورد استفاده قرار گرفته می توان به این شعر منوچهری اشاره کرد که در آن  واج «خ» و «ز» تکرار شده‌است. واج «خ» یادآور خرد شدن برگ پائیزی درختان در زیر پا است و واج «ز» یادآور زوزه بادهای پاییزی است:

خیزید و خز آرید که هنگام خزان است              باد خنک از جانب خوارزم وزان است

بر بال خیال

 قرآن پژوهان دو گروه هستند؛ آن هایی که با فرو رفتن در اقیانوس پرتلاطم قرآن تلاش می کنند تا در ژرفای آن گوهرهای معرفت را بیابند و کسانی که در سفر معنوی خود به این اقیانوس عظیم علاوه بر کسب معرفت، مناظر زیبای آن را به تماشا می نشینند و برای تشنگان وحی نقل میکنند.

قرآن پژوهان اما تا کنون بیشتر درباره جنبه های معقول آن سخن گفته اند. فقها آیات الاحکام را بررسی می کنند، مورخین داستان های عتیقش را، و مفسرین شان نزول آیات را و متکلمین موارد مربوط به توحید و معاد را در آن می جویند. اما قرآن کتابی است که علاوه بر بیان گزاره های معقول دینی، تخیل و احساس مخاطب را هم با خود درگیر می کند. کتابی که 1400 سال پیش از عصر ارتباطات بر محمدبن عبدالله (ص) فرود آمد. برای احساس و خیال مخاطبش همان قدر ارزش قائل شد که برای تعقل او و همان قدر که برای اقناع عقلی برهان می آورد برای خشوع قلبی او هم از هنری مافوق، استفاده می کند. چرا که تخیل و احساس همان چیزی است که راه قلب را به سوی نور الهی می گشاید و ذهن را آماده شنیدن برهان می کند.

در عصر ارتباطات، حالا که رسانه قبله گاه انسان شده، می توانیم بیاموزیم که چگونه می شود از هنر ناب برای انتقال معارف دین استفاده کنیم و چگونه می توانیم با متاثر کردن احساس و خیال مخاطب قلبش را برای شنیدن براهین الهی آماده کنیم.